Op het eerste gezicht lijkt het een gewone voetbalploegfoto. Een groep mannen poseert ernstig voor een gebouw, sommigen in voetbaltenue, anderen in uniform. Op de achtergrond staan tientallen toeschouwers. Centraal ligt een voetbal. Maar wie beter kijkt, ontdekt een veel bijzonderder verhaal.
|
| Fotokaart uit eigen collectie |
De foto werd gemaakt in september 1916 in het Duitse Parchim, in Mecklenburg-Voorpommeren. Het gaat om Belgische krijgsgevangenen die tijdens de Eerste Wereldoorlog in Duitsland waren geïnterneerd. De foto is daarmee niet zomaar een voetbalprentje, maar een zeldzaam beeld van hoe sport deel uitmaakte van het leven van Belgische soldaten achter de Duitse prikkeldraad.
Van het slagveld naar Parchim
Na de Duitse inval van België in augustus 1914 werden grote aantallen Belgische militairen krijgsgevangen gemaakt. Zij werden naar verschillende kampen in Duitsland overgebracht. Eén van die plaatsen was Parchim.
Volgens de informatie over het kamp kreeg de plaatsvervangende bevelhebber van het krijgsgevangenenkamp op 20 september 1914 toestemming om buiten de stad een groot kamp in te richten. Het begon bescheiden, met een tentenkamp voor ongeveer 400 gevangenen. Al snel groeide Parchim echter uit tot een omvangrijk krijgsgevangenenkamp.
Op zijn hoogtepunt verbleven er naar schatting 15.000 mensen (onder wie Fransen, Belgen, Russen, Serviërs en Britten). Het kamp kreeg de kenmerken van een kleine gemeenschap, met eigen voorzieningen en activiteiten.
Een kamp met een eigen leven
Het dagelijkse leven in Parchim werd niet uitsluitend bepaald door wachten en verveling. De gevangenen organiseerden er hun eigen activiteiten. Er werd toneel gespeeld, er kwam een muziekkapel en er was zelfs een koor. Sommige uitvoeringen werden buiten het kamp opgevoerd.
Maar het leven was ook hard. Gevangenen werden ingezet voor zwaar werk, onder meer voor het steken van turf. Officieren werden daarvan vrijgesteld. De omstandigheden waren bovendien niet altijd gunstig. De aangeleverde informatie vermeldt honger en ziekte als belangrijke problemen in het kamp.
Toch probeerden de gevangenen een zekere vorm van normaliteit te creëren. Sport was daar een belangrijk onderdeel van.
Voetbal als stukje België
In september 1916 poseert een Belgische voetbalploeg in Parchim voor de camera. De spelers dragen lichte voetbalshirts waarop een stervormig embleem zichtbaar is. Rond hen staan andere krijgsgevangenen en enkele militairen. De belangstelling voor het voetbal lijkt groot.
Het beeld vertelt daardoor meer dan alleen het verhaal van een wedstrijd. Voetbal bracht de gevangenen samen en bood hen voor even een ontsnapping aan het monotone en vaak moeilijke kampleven. Op de achterkant van de foto staat een duidelijke datering:
„Kriegsgefangenen-Sendung – den 27-9-16”
De foto werd dus als krijgsgevangenenpost verstuurd. De naam 'Angenot', de achternaam van de verzender, is eveneens op de achterkant terug te vinden. Daarmee krijgt het beeld nog een persoonlijk karakter: iemand die ver van huis gevangen zat, stuurde een tastbare herinnering naar België.
Parchim als kleine stad achter prikkeldraad
Het kamp ontwikkelde zich in de loop van de oorlog tot een gemeenschap met eigen infrastructuur. Er waren barakken, keukens, werkplaatsen en winkels. Er waren zelfs twee veldhospitalen: een katholiek en een Russisch-orthodox.
Ook religie kreeg een plaats in het kamp. Volgens de aangeleverde informatie waren er onder meer een katholieke en een Russisch-orthodoxe kerk.
Bijzonder is ook dat de krijgsgevangenen zelf mee vormgaven aan hun omgeving. Zo bouwden Belgische gevangenen in 1916 een van de kerken en werden op de begraafplaats van het kamp later honderden overleden gevangenen begraven.
Het kamp was daarmee veel meer dan een verzameling barakken. Er ontstond een samenleving met eigen gewoonten, verenigingen, ontspanning en sport.
Wat gebeurde er met de gevangenen?
De oorlog duurde voor de mannen op deze foto nog ruim twee jaar. Zij zouden niet in Parchim blijven tot het einde. De geschiedenis van het kamp vermeldt verschillende overplaatsingen van gevangenen naar andere kampen en werklocaties.
Ook na de oorlog bleef Parchim een plaats die herinnerde aan de enorme menselijke tol van de krijgsgevangenschap. Op de begraafplaats van het kamp werden na de oorlog meer dan duizend overledenen herdacht; volgens de aangeleverde informatie gaat het onder meer om 1.402 doden.
Een voetbalfoto met een verhaal
We zien geen spectaculaire wedstrijd, geen bekende international en geen grote voetbaltempel. We zien een groep jonge mannen die in uitzonderlijke omstandigheden toch voetbal probeerden te spelen.
Terwijl de Eerste Wereldoorlog in volle hevigheid woedde, stonden deze Belgische soldaten in Parchim samen op de foto met een voetbal aan hun voeten.
Achter hen: een kamp met duizenden krijgsgevangenen. Voor hen: nog meer dan twee jaar oorlog. En tussen beide in: een voetbalwedstrijd, een stukje normaliteit en misschien voor even het gevoel van thuis.
Dat maakt deze kleine foto uit 1916 voor mij tot een bijzonder stuk Belgisch voetbalerfgoed uit de Groote Oorlog.
.png)
